Σε κλίμα συγκίνησης και με μεγάλη συμμετοχή κόσμου πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 10 Αυγούστου, στο Δημοτικό Σχολείο Οκτωνιάς, η τιμητική εκδήλωση για δύο διακεκριμένα τέκνα του τόπου, τον πανεπιστημιακό και ιστορικό Ιωάννη Παπασταύρου και τον διεθνώς καταξιωμένο βιολοντσελίστα Λευτέρη Παπασταύρου.
Η εκδήλωση διοργανώθηκε από τον Σύνδεσμο των Απανταχού Οκτωνιατών «Η Ζωοδόχος Πηγή», υπό την αιγίδα του Ομίλου για την UNESCO Πειραιώς και Νήσων, του Δήμου Κύμης–Αλιβερίου και του Πολιτιστικού Θεσμού «Φεστιβάλ-Της Τέχνης τα Ιάματα ».
Ο Ιωάννης Παπασταύρου υπήρξε εξέχων Πανεπιστημιακός και καθηγητής Ιστορίας, αφήνοντας σημαντικό συγγραφικό και επιστημονικό έργο. Ο γιος του, Λευτέρης Παπασταύρου, υπήρξε διακεκριμένος βιολοντσελίστας με διεθνή παρουσία και συνεργασίες, αφιερώνοντας τη ζωή του στη μουσική και στην τέχνη.
Για τη ζωή και το έργο του Ιωάννη Παπασταύρου μίλησε η Μαριάννα Γούναρη–Πάλλη, ενώ η Ελένη Λαγού Τσερόλα αναφέρθηκε στην οικογένεια Παπασταύρου. Κεντρικός εισηγητής ήταν ο καθηγητής Νίκος Κούκης, αναπληρωτής πρόεδρος της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος και πρώην πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, ο οποίος ανέπτυξε το θέμα της Αθηναϊκής Δημοκρατίας στην εποχή του Περικλή, με αφορμή το έργο του Ιωάννη Παπασταύρου.
Στο δεύτερο μέρος, η Βάνια Παπαδημητρίου και ο Νίκος Κοτζιάς, διακεκριμένοι βιολοντσελίστες της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών και μαθητές του Λευτέρη Παπασταύρου, μίλησαν για τον σπουδαίο δάσκαλο και μουσικό. Προσωπικές μνήμες κατέθεσαν επίσης η Ελένη Βασταρδή και ο αντιπρόεδρος του Συνδέσμου, Δημήτρης Βαρδακώστας.
Η βραδιά ολοκληρώθηκε με μουσικά έργα του Λευτέρη Παπασταύρου, τα οποία επέλεξε και παρουσίασε η Βάνια Παπαδημητρίου, χαρίζοντας στο κοινό ιδιαίτερα συγκινητικές στιγμές.
Η Οκτωνιά τίμησε δύο ανθρώπους που ξεκίνησαν από τον τόπο της και διέγραψαν ξεχωριστή πορεία στα Γράμματα, στην Ιστορία και στη Μουσική. Δύο σημαντικές προσωπικότητες, με κοινή παρακαταθήκη την προσφορά στον άνθρωπο και στον πολιτισμό.
Η μεγάλη επιτυχία της εκδήλωσης και η θερμή ανταπόκριση του κόσμου απέδειξαν ότι η Οκτωνιά δεν ξεχνά τα άξια παιδιά της. Διατηρεί ζωντανή τη μνήμη και το έργο τους, με σεβασμό στο παρελθόν και έμπνευση για το μέλλον.
Στο πλαίσιο της εκδήλωσης παρουσιάστηκε αναλυτικά η πορεία του Ιωάννη Παπασταύρου από τα δύσκολα παιδικά του χρόνια στην Οκτωνιά έως την κορυφαία ακαδημαϊκή του διαδρομή, σε μια ομιλία που εντυπωσίασε και συγκίνησε, την οποία σας παραθέτουμε αυτούσια :
Είμαστε εδώ απόψε για να τιμήσουμε δύο εξέχουσες προσωπικότητες της Οκτωνιάς, πατέρα και γιό, που διακρίθηκαν τον περασμένο αιώνα, ο πατέρας στην επιστήμη της Ιστορίας και ο γιός στην υψηλή τέχνη της Μουσικής!
Η Εκδήλωση αυτή αποτελεί γέφυρα γνώσης και εξωστρέφειας του χωριού.
Προσωπικά, θα αναφερθώ στον Οκτωνιάτη, διάσημο Ιστορικό Γιάννη Παπασταύρου, που γεννήθηκε το 1893 και πέθανε το 1978, σε σχέση με την γενέτειρά του, Οκτωνιά, το ξεκίνημα της ζωής του απ΄ αυτή και την σπουδαία σταδιοδρομία του.
Ας δούμε λοιπόν πως ήταν το χωριό της Οκτωνιάς, όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε ο κορυφαίος επιστήμονας της Ιστορίας.
Πρώτα-πρώτα να πάμε στην γενική κατάσταση της Ελλάδας, μιας Ελλάδας στο τέλος του 19ου αιώνα, που προσπαθεί να σταθεί στα πόδια της και να ελευθερώσει τα σκλαβωμένα στους Τούρκους παιδιά της. Σημείωνεται ότι την εποχή εκείνη, η Ελλάδα αποτελείται μόνο από την Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα, την Εύβοια και την Θεσσαλία.
Αλλ’ σε δούμε και ειδικότερα τι γίνεται στην Οκτωνιά.
Η Οκτωνιά ένα χωριό που έχει δημιουργηθεί όχι γιατί είναι εύφορο και θα εξασφαλίζει εύκολα τα απαραίτητα για τη ζωή των κατοίκων, αλλά γιατί εγγυάται την ασφάλεια των Οκτωνιατών από τις επιδρομές των κατακτητών των προηγούμενων αιώνων, δηλαδή τον πειρατών και των Τούρκων.
Το υψόμετρο καθώς και το κακοτράχαλο των εδαφών κάνει την Οκτωνιά τόπο άμυνας και ασφάλειας των κατοίκων της περιοχής, κατά τα χρόνια των εχθρικών επιθέσεων από ξηρά και θάλασσα. Ειδικώτερα η Οκτωνιά είναι κρησφύγετο για τους διωκόμενους, από τους Τούρκους, κατοίκους περιοχής.
Έτσι λοιπόν οι «Ακρίτες» Οκτωνιάτες αναγκάζονται να ζήσουν, μετατρέποντας τα πετρώδη και άγονα εδάφη σε καρπερά για την επιβίωσή τους.
Εργάζονται σκληρά, ποτίζοντας την γη με άφθονο ιδρώτα και προσπαθούν αναπτύξουν, με τα φτωχά μέσα που διαθέτουν και την κτηνοτροφία, πάνω στις ράχες και τα βουνά!
Γίνονται φίλεργοι, επίμονοι και ανθεκτικοί!
Ότι χρειάζονται στην καθημερινή ζωή τους, το παράγουν μόνοι τους.
Για την κατασκευή των σπιτιών έχουν τους κτίστες και τους υπόλοιπους τεχνίτες.
Για τον εξοπλισμό του, δουλεύουν κυρίως οι γυναίκες που κατασκευάζουν τα κλινοσκεπάσματα, τα στρωσίδια και τα ρούχα που φορούν.
Η Εκκλησία παίζει σπουδαίο ρόλο στη ζωή των Οκτωνιατών. Γι’ αυτό εκτός από τον Καθολικό ναό, έχουν χτιστεί πολλά εξωκλήσια, να συναντιέται ο καταπονημένος Οκτωνιάτης με τον θεό!
Ιερείς ήταν συνήθως οι πρώτοι δάσκαλοι του Δημοτικού Σχολείου. Μαθαίνουν γράμματα τον κόσμο και καλλιεργούν τη γλώσσα σε πολλούς Οκτωνιάτες.
Μέσω της εκκλησίας καλλιεργείται η σχέση του ανθρώπου με το Θεό, βελτιώνοντας έτσι τη φύση του και ενδυναμώνοντας τον Οκτωνιάτη στην καθημερινότητά του.
Επιπλέον η Εκκλησία ένωνε όλο τον κόσμο, ήταν σημείο συνάντησης και καλλιεργούσε και την σχεδόν ανύπαρκτη τότε κοινωνικότητα του Οκτωνιάτη, με όλα τα ευεργετικά αποτελέσματά της.
Η επικοινωνία με τον υπόλοιπο κόσμο ήταν ελάχιστη έως ανύπαρκτη.
Δεν υπάρχουν οι σημερινοί δρόμοι, που να ενώνουν το χωριό με την τριγύρω περιοχή, αλλά μόνο μονοπάτια!
Η εκπαίδευση ήταν σε εμβρυακή κατάσταση. Δεν υπήρχε Δημόσιο οίκημα, που να στεγάζει το Σχολείο. Λειτουργούσε σε ιδιωτικό οίκημα με δάσκαλο τον ιερέα Παπακωνστάντιο.
Ασφαλώς, η Οκτωνιά όπως όλα τα μέρη της Ελλάδας, ήταν υπερβολικά φορτωμένη με τα κατάλοιπα των τετρακοσίων ετών σκλαβιάς, που έκαναν τη ζωή ακόμα πιο δύσκολη.
Γνώριζαν όμως τα ελαττώματά τους και επιθυμούσαν την καλυτέρευση της Οκτωνιάτικης μικρής κοινωνίας!
Αυτή ήταν η Οκτωνιά, όταν ήρθε στον κόσμο ο μεγάλος Ιστορικός Γιάννης Παπασταύρου, καθηγητής της Αρχαίας Ιστορίας στα Πανεπιστήμια Θεσσαλονίκης και Αθηνών, ένας από τους θεμελίωτες της Επιστημονικής Διδασκαλίας της Αρχαίας Ιστορίας στην Ελλάδα!
Από την Οκτωνιά που γεννήθηκε το 1893 η οδοιπορία του ως την καθηγητική έδρα υπήρξε πολύ μεγάλη και δύσκολη, χαραγμένη πάνω σε βράχια και αγκαθωτά μονοπάτια.
Φτωχό αγροτόπαιδο, προικισμένος με τις αρετές των ανθρώπων του Ελληνικού Χωριού και φορτωμένος με τις εμπειρίες της αγροτικής κοινωνίας, ξεκίνησε από το αλφαβητάριο του δημοτικού σχολείου Οκτωνιάς για να δώσει αντάλλαγμα στις εκατοντάδες των φοιτητών του και στις χιλιάδες των μαθητών του Γυμνασίου, τις σοφές ιστορικές μελέτες του.
Αλλά ας αφήσουμε να μας μιλήσει ο ίδιος μέσα από την αυτοβιογραφία του που επιγράφεται – ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΤΟΥ ΔΑΣΚΑΛΟΥ.
«Γεννήθηκα στην Οκτωνιά, ψηλά εκεί στο μέσο του κορμού της Εύβοιας, στην ανατολική παραλία του νησιού, που την περιλουει, η θάλασσα του Αιγαίου -ένα όμορφο Χωριό με τέσσερεις μαχαλάδες και κρύα νερά, με πλούσια βλάστηση και ρεματιές, που κελαρίζει αδιάκοπα μέσα από ψηλά πλατάνια και καρυδιές ολόδροσο νερό.
Ο πατέρας μου Σταύρος -γιος του ιερέα Παπα-γιάννη Μουρκουτά- μούδωσε χριστιανική αγωγή και την πρώτη γραμματική μου μάθηση.
Στη μάνα μου, Ευαγγελία, θυγατέρα του ιερέα Παπα-βασίλη Παρασκευά -Μικρασιατικής καταγωγής- χρωστώ τη μεγάλη στοργή από μέρους της. Δεν ήξερε γράμματα, είχε όμως υψηλόφρονες ιδέες και πάντα μούδειχνε το δρόμο σε ψηλά σκαλοπάτια προκοπής «θέλω να σε δω μεγάλο δάσκαλο» μου λεγε.
Οι γονείς μου, φτωχοί άνθρωποι με τη φροντίδα της διατροφής έξι κοριτσιών και δύο αγοριών, αντιμετώπιζαν τις ανάγκες του σπιτικού μας με σκληρή εργασία. Η φτώχεια ήταν η παντοτινή μας συντρόφισσα, μεγάλες όμως οι ελπίδες μας για την καλυτέρευση της ζωής μας!!
Μολονότι πάντοτε δοκίμασα, κι ως σήμερα δοκιμάζω απογοητεύσεις, δεν έπαψα ωστόσο να βλέπω πράγματα και συνανθρώπους απ΄την καλή τους πλευρά!
Προικίστηκα με ισχυρή μνήμη και πολύ μικρός αισθάνθηκα μέσα μου έρωτα στα γράμματα.
Θυμούμαι τη χαρά που δοκίμασα όταν ο πατέρας μου ένα βράδυ μούφερε απ΄ το Αυλωνάρι το πρώτο μου βιβλίο (αλφαβητάριο που άρχιζε με εικόνες και λέξεις). Όλη εκείνη τη νύχτα δεν μπόρεσα να κοιμηθώ από τη χαρά και την ανυπομονησία μου να αρχίσω να διαβάζω την άλλη μέρα.
Πριν ακόμα φτάσω στην ηλικία που θα΄ πρεπε να παρακολουθήσω μαθήματα στο Σχολείο του χωριού μου και με τ΄ άλλα παιδιά παρακολουθούσα τα μαθήματα του δασκάλου ιερέα Παπακωνσταντίνου.
Ήμουν σε όλο το διάστημα της φοιτήσεως μου στο Ελληνικό Σχολείο και στο Γυμνάσιο επιμελής μαθητής, παρά την κακή δίαιτα στην τροφή και την πενιχρή ενδυμασία.
Έφερα πάντοτε στον ώμο ένα ταγάρι από κείνα που ύφαιναν η μητέρα με τις αδερφές μου. Μέσα τοποθετούσα τα βιβλία και τα τετράδιά μου, λίγο ψωμί, ελιές και σπάνια λίγο τυρί.
Τον περισσότερο καιρό της εβδομάδας μέναμε σε δωμάτιο με μικρό νοίκι, στ’ Αυλωνάρι…
Τον πρώτο χρόνο της φοίτησης μου στο Ελληνικό Σχολείο, τον δρόμο αυτό στ’ Αυλωνάρι (μιάμιση ώρα) έκαμνα μόνος. Τα άλλα συνοδευόμουν απ’ τον αδερφό μου…
Η πείνα που συχνά μας βασάνιζε δεν στάθηκε ικανή να μου μειώσει το ζήλο στη μάθηση. Πολλές φορές ζητούσαμε να κατευνάσουμε τις απαιτήσεις του στομάχου πίνοντες νερό.
Για να βοηθηθώ στις σπουδές μου στο Πανεπιστήμιο εγγράφηκα στην σχολή των Γυμναστών.
Ύστερα από διετή φοίτηση θα έπαιρνα δίπλωμα Γυμναστικής και θα διοριζόμουν Γυμναστής σε Γυμνάσιο, με μηνιαίο μισθό 120 δραχμών. Έτσι θα μπορούσα να συνεχίσω τις σπουδές μου στο Πανεπιστήμιο!…»
Αργότερα η ζωή του συνεχίστηκε με τις ίδιες αλλά και πρόσθετες δυσκολίες.
Σε αυτό το σκηνικό της φτώχειας και της ανάγκης, ήρθε ο Έρωτας και ο Γάμος σε ηλικία 20 ετών. Παντρεύτηκε την Κυριακούλα το γένος Ελευθερίου Γιαννάκου το 1913.
Έτσι, βρίσκεται συγχρόνως φοιτητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και οικογενειάρχης με ένα μικρό μισθό Γυμναστή. Με το μισθό του αυτό ανέθρεψε την οικογένειά του και τελείωσε τις σπουδές του, το 1916.
Διορίστηκε στο Β’ Ελληνικό Σχολείο Χαλκίδας. Η διαμονή του στην Χαλκίδα ήτανε επώδυνη. Χαμηλός μισθός και πείνα, δοκιμάζεται μα δεν λυγίζει! Ήδη είχε γεννηθεί και δεύτερο παιδί.
Μετά από λίγους μήνες πήγε φαντάρος, αφού εμπιστεύτηκε την οικογένειά του στο πατρικό σπίτι της συζύγου του. Στη συνέχεια απολύθηκε από το στρατό και υπηρέτησε σε διάφορα σημεία της Ελλάδας.
Οπλίστηκε με την εκμάθηση Γερμανικής και Αγγλικής Γλώσσας και το 1930 πήγε στη Γερμανία. Σπούδασε στο Μόναχο και στο Ινσμπρουκ στη Φιλοσοφική Σχολή και το 1932 παρουσίασε τη διατριβή του στην Αρχαία Ιστορία, Κλασική Φιλολογία και Φιλοσοφία.
Το 1932 στο Πανεπιστήμιο του Ινσμπρουκ αναγορεύτηκε Διδάκτωρ της Φιλοσοφίας.
Γυρίζοντας στην Ελλάδα ξανάρχισε την επιστημονική του εργασία. Το 1937 σε ιδιαίτερο τόμο παρουσιάστηκε η εργασία του για την «Αμφίπολη».
Το 1939 βραβεύτηκε για την έκδοση σχολικών βιβλίων Αρχαίας Ιστορίας.
Με όλα αυτά τα προσόντα το ίδιο έτος εκλέχθηκε επίκουρος καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και μετά τρεις μήνες τακτικός καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
Το Συγγραφικό του έργο συνέβαλε τα μέγιστα στην έρευνα της Αρχαίας Ιστορίας.
Μετά τα οδυνηρά χρόνια του πολέμου και της κατοχής, η ζωή συνεχίστηκε αναζωογονημένη.
Το 1954 μετακλήθηκε από τη Φιλοσοφική Σχολή του Παν. Αθηνών και δίδαξε Αρχαία Ιστορία μέχρι το 1964 απ’ όπου και απεχώρησε λόγω ορίου ηλικίας.
Τη διδακτική του δράση συμπλήρωσαν επισκέψεις και στο Harvard University Μασαχουσέτης και στα Γερμανικά Πανεπιστήμια Erlagen, Bonn, Homburg και Kiel.
Τιμήθηκε με
- τον Σταυρό Ταξιαρχών του Τάγματος του Φοίνικος,
- με το Μετάλλιο Εξαιρέτων Πράξεων,
- τον Ταξιάρχη Αξίας της Ιταλικής Δημοκρατίας και
- από το Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Βιέννης.
Δημοσίευσε επιστημονικές εργασίες και άρθρα σε εγκυκλοπαίδειες και στη Γερμανική Paulus-Wisseva.
Έγραψε σχολικά Εγχειρίδια Αρχαίας Ιστορίας για τα Γυμνάσια, και Επιστημονικά Εγχειρίδια Αρχαίας Ελληνικής και Ρωμαϊκής Ιστορίας.
Η τελευταίες του εργασίες είναι «Θεμιστοκλής Φρεάρριος», και «Περικλής ο Ξανθίππου».
Το 1978 πέθανε πλήρης ετών και εμπειριών.
Από το γάμο του απέκτησε 5 γιους και μία κόρη. Δυστυχώς από τους 5 γιους, 2 πέθαναν σε μικρή ηλικία και ο νεότερος, υπολοχαγός, σκοτώθηκε το 1948 στον Εμφύλιο πόλεμο.
Ο πρωτότοκος γιος του Σταύρος, φιλόλογος, δίδασκε στο Πανεπιστήμιο Cambridge της Αγγλίας. Ο Ελευθέριος, ήταν επιφανής καλλιτέχνης του βιολοντσέλου, ιδιοφυία στο όργανο αυτό. Δίδαξε και έπαιξε κατ’ επανάληψη σε πολλά σεμινάρια και διεθνή Μουσικά Φεστιβάλ και τιμήθηκε με πολλά μετάλλια, κύπελλα και τιμητικές πλακέτες από πολλούς Οργανισμούς.
Είναι ο επίσης τιμώμενος στην αποψινή μας εκδήλωση.
Μελετώντας το βιογραφικό του μεγάλου αυτού δασκάλου της Ιστορίας, σχηματίζεται μέσα μας το μοντέλο του ολοκληρωμένου ανθρώπου, που καθοδηγείται από την πίστη στο θεϊκό φως της ψυχής του.
Σ’ αυτό βρίσκουμε την έφεση για γνώση και δημιουργία, την ευγνωμοσύνη, την πραότητα, την σύνεση, την τάση για τελειότητα, την εργατικότητα, τη μαχητικότητα, την επιμονή, την αισιοδοξία, την σκληραγωγία, την ταπεινότητα, τη φιλοπατρία και την υπομονή, όλα αυτά τα πολύτιμα κοσμήματα ενός τέλειου ανθρώπου.
Ας είναι πρότυπο για μας τους μεταγενέστερους!
Ειδικότερα, για τα μέλη του Συνδέσμου των απανταχού Οκτωνιατών έχει ιδιαίτερη σημασία, μας γεμίζει συγκίνηση, χαρά και δύναμη, διότι ο Γιάννης Παπασταύρου υπήρξε ένας εκ των ιδρυτών του Συνδέσμου!
